Arabuluculuk Faaliyetinde Vergisel Yükümlülüklerin Çerçevesi
Arabuluculuk, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak hukuk sistemimizde önemli bir yer tutmaktadır. Bu faaliyetin profesyonel bir meslek olarak icra edilmesi, elde edilen gelirin vergilendirilmesini ve buna bağlı olarak serbest meslek makbuzu düzenlenmesini zorunlu kılar. Arabuluculuk faaliyeti yürüten hukukçuların en çok tereddüt yaşadığı konuların başında, düzenlenecek makbuzda uygulanacak Katma Değer Vergisi (KDV) oranı ve stopaj (gelir vergisi tevkifatı) kesintisinin hangi durumlarda yapılacağı gelmektedir.
Vergi mevzuatımız uyarınca, arabuluculuk faaliyeti şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapıldığında serbest meslek kazancı olarak değerlendirilir. Bu nedenle arabulucular, aldıkları ücretler karşılığında serbest meslek makbuzu düzenlemekle mükelleftir. İlgili belgenin usulüne uygun tanzim edilmesi, hem arabulucunun cezai müeyyidelerle karşılaşmasını önler hem de tarafların ödedikleri ücretleri usulüne uygun şekilde giderleştirmesine olanak tanır.
Arabuluculuk Ücretinde Güncel KDV Oranı
Arabuluculuk hizmetlerinde uygulanacak KDV oranı, uyuşmazlığın niteliğine ve arabuluculuk türüne göre değişkenlik göstermemektedir. Hizmet ifasının gerçekleştiği dönemde geçerli olan genel KDV oranları esas alınır. Güncel mevzuat çerçevesinde, arabuluculuk hizmetleri için uygulanan standart KDV oranı %20 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla, arabulucu tarafından düzenlenecek serbest meslek makbuzunda hesaplanacak KDV oranı kural olarak %20'dir.
Uyuşmazlığın aile hukuku, işçi-işveren ilişkisi, ticari ilişkiler veya tüketici hukukundan kaynaklanması bu KDV oranını değiştirmemektedir. Hizmetin niteliği ne olursa olsun, serbest meslek faaliyeti kapsamında sunulan bu hizmet genel orana tabidir. Makbuz düzenlenirken brüt ücret üzerinden bu oran hesaplanarak belgede gösterilmelidir.
Serbest Meslek Makbuzunda Stopaj Kesintisi ve Şartları
Gelir Vergisi Kanunu m.94 uyarınca, serbest meslek ödemelerinden stopaj (gelir vergisi tevkifatı) yapılması belirli şartlara bağlanmıştır. Arabuluculuk ücreti üzerinden stopaj kesintisi yapılabilmesi için ödemeyi yapan tarafın vergi mükellefi (stopaj yapmakla yükümlü kişi veya kurumlardan) olması gerekir. Stopaj oranı yasal olarak %20 olarak uygulanmaktadır.
Eğer arabuluculuk ücretini ödeyen taraf; gelir veya kurumlar vergisi mükellefi, dernek, vakıf, kooperatif ya da kamu kurumu gibi stopaj yapmakla yükümlü olan kişilerden ise, arabulucuya yapılacak ödemeden %20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması zorunludur. Ödemeyi yapan taraf nihai tüketici (herhangi bir vergi mükellefiyeti olmayan sade vatandaş) ise, stopaj kesintisi yapılmaz. Bu durumda arabulucu, makbuzunu stopajsız olarak düzenler ve KDV'yi ekleyerek tahsilatını gerçekleştirir.
Dava Şartı Arabuluculukta Anlaşma ve Anlaşmazlık Halleri
Dava şartı arabuluculuk süreçlerinde tarafların anlaşması veya anlaşamaması, ücretin kimin tarafından ödeneceğini ve dolayısıyla makbuzun kime düzenleneceğini doğrudan belirler. Sürecin mali boyutunu netleştirmek adına arabuluculuk ücreti hesaplama işlemlerinin doğru yapılması ve yasal asgari sınırların gözetilmesi önem arz eder.
Tarafların anlaşması durumunda, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti taraflarca eşit şekilde ödenir. Bu durumda arabulucu, her iki tarafa da kendi payları oranında ayrı ayrı serbest meslek makbuzu düzenlemek durumundadır. Anlaşma halinde ödenecek ücret, 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi (RG 26.12.2025 / 33119) uyarınca belirlenen maktu sınırların altında kalamaz. Genel uyuşmazlıklarda anlaşma halinde ücret 9.000 TL altında olamazken; ticari ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında bu sınır en az 13.000 TL olarak uygulanır. Nispi ücret hesaplamalarında ise ilk 600.000 TL için %6 oranı esas alınarak kademeli bir hesaplama gerçekleştirilir. Detaylı oran dağılımları ve kademeler için Arabuluculukta Anlaşma Halinde Yüzde Kaç Ücret Ödenir? başlıklı çalışmadan faydalanılabilir.
Tarafların anlaşamaması halinde ise dava şartı arabuluculukta ilk 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu durumda arabulucu, makbuzunu Adalet Bakanlığı adına (ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı Muhabere Bürosu bilgilerini kullanarak) düzenler. Bakanlığa kesilen makbuzlarda stopaj kesintisi (kamu kurumu olması sebebiyle) yapılır. Anlaşmazlık halinde bütçeden ödenecek 2 saatlik toplam tutarlar uyuşmazlık türlerine göre şu şekildedir:
- Aile: 2 saatlik ücret 4.000 TL (taraf başına saatlik 1.000 TL)
- Ticari: 2 saatlik ücret 6.000 TL (taraf başına saatlik 1.500 TL)
- İşçi–işveren: 2 saatlik ücret 4.520 TL (taraf başına saatlik 1.130 TL)
- Tüketici: 2 saatlik ücret 4.000 TL (taraf başına saatlik 1.000 TL)
- Kira, Komşu Hukuku, Kat Mülkiyeti ve Ortaklığın Giderilmesi: 2 saatlik ücret 4.680 TL (taraf başına saatlik 1.170 TL)
İlk 2 saati aşan süreler uyuşmazlık taraflarınca eşit olarak ödenir ve arabulucu aşan kısım için taraflara doğrudan makbuz keser. Anlaşmazlıkla sonuçlanan süreçlerde tarafların mali sorumlulukları hakkında daha fazla bilgiye Arabuluculukta Anlaşamama Halinde Ücreti Kim Öder? rehberinden ulaşılabilir. Ayrıca, tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olmadığı (6502 s.K. m.73/A) göz önünde bulundurulmalıdır.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar ve Usul Hataları
Arabuluculuk makbuzu düzenlenirken yapılan en büyük usul hatası, stopaj mükellefi olmayan nihai tüketicilere kesilen makbuzlarda stopaj kesintisi gösterilmesidir. Bu durum vergi dairesi nezdinde yersiz tevkifat yapılmasına ve beyanname uyumsuzluklarına yol açar. Bir diğer hata ise KDV oranının yanlış uygulanmasıdır. Güncel mevzuata göre KDV oranının %20 olarak uygulanması zorunludur.
6325 s.K. m.18 uyarınca hazırlanan arabuluculuk anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalanırsa, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir. Ancak taraflardan birinin veya avukatının imzasının eksik olması halinde icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Bu tür hukuki belgelerin ve dilekçelerin hazırlanmasında hata payını en aza indirmek için Yapay Zeka ile Dilekçe ve Sözleşme Yazma teknolojilerinden yararlanarak süreçlerinizi daha sağlıklı yönetebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk ücretinde KDV oranı yüzde kaçtır?
Arabuluculuk ücretlerinde uygulanan güncel KDV oranı %20'dir. Uyuşmazlık türü veya dava şartı olması bu oranı etkilemez.
Hangi durumlarda arabuluculuk makbuzunda stopaj kesintisi yapılır?
Ödemeyi yapan tarafın gelir veya kurumlar vergisi mükellefi (şirketler, esnaflar, kamu kurumları vb.) olması durumunda %20 oranında stopaj kesintisi yapılır. Ödemeyi yapan nihai tüketici ise stopaj yapılmaz.
Bakanlık bütçesinden ödenen anlaşmazlık ücretinde stopaj var mıdır?
Evet, Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen dava şartı arabuluculuk ücretleri için düzenlenen makbuzlarda kamu kurumu ödemesi söz konusu olduğundan %20 stopaj kesintisi uygulanır.
Anlaşma halinde makbuz kime ve nasıl düzenlenir?
Anlaşma halinde ücret taraflarca eşit ödeniyorsa, her iki tarafa da ödedikleri pay oranında (örneğin yarı yarıya) ayrı ayrı serbest meslek makbuzu düzenlenmelidir.
Mali Süreçleri Sorunsuz Yönetmek İçin Pratik Öneri
Arabuluculuk faaliyetleriniz sonrasında serbest meslek makbuzu düzenlemeden önce mutlaka karşı tarafın vergi mükellefiyet durumunu sorgulayınız. Tarafların vergi dairesi ve vergi kimlik numarası bilgilerini arabuluculuk sürecinin başında kayıt altına almanız, süreç sonunda stopajlı mı yoksa stopajsız mı makbuz düzenleyeceğinizi netleştirerek hatalı vergilendirmenin önüne geçecektir.