Ticari Alacaklarda Faiz Seçiminin Önemi
Ticari ilişkilerden doğan alacakların tahsilinde, asıl alacak kadar bu alacağa işletilecek faiz ve faizin türü de büyük bir finansal öneme sahiptir. Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, tarafların tacir olduğu veya işin ticari nitelik taşıdığı uyuşmazlıklarda, dava veya icra dilekçelerinde doğrudan yasal faiz talep edilmesidir. Oysa Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca ticari nitelikteki işlerde çok daha yüksek bir oran sunan avans faizi talep etme hakkı mevcuttur. Yanlış faiz türünün seçilmesi, özellikle uzun süren yargılama süreçlerinde alacaklının ciddi bir enflasyonist kayba uğramasına neden olur.
Hukuki süreç başlatılmadan önce borcun niteliği doğru tespit edilmeli ve talep edilecek faiz türü buna göre belirlenmelidir. Alacağın dayanağını oluşturan ilişkinin ticari bir dava veya icra takibine konu edilmesi durumunda uygulanacak kurallar, adi işlerden tamamen farklıdır. Örneğin, şirket alacaklarında icra takibi ve itirazın iptali davası ikame edilirken faiz türünün doğru seçilmesi, tahsil edilecek toplam tutarı doğrudan etkileyecektir.
Yasal Faiz ve Avans Faizi Ayrımının Hukuki Çerçevesi
Adi nitelikteki borç ilişkileri ile ticari işler arasındaki en temel farklardan biri temerrüt faizinin belirlenmesinde ortaya çıkar. Adi işlerde borçlunun temerrüde düşmesi halinde uygulanacak faiz oranı 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinde düzenlenen yasal faizdir. Ticari işlerde ise alacaklı, aynı kanunun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, şartları oluşmuşsa daha yüksek olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan avans faiz oranını talep edebilir.
Güncel verilere göre, 3095 sayılı Kanun m.1 uyarınca uygulanan yasal faiz oranı yıllık %31 olarak belirlenmiştir ve bu oran 31.07.2026 tarihinden itibaren geçerlidir. Bir önceki dönem olan 01.06.2024 ile 30.07.2026 tarihleri arasında ise bu oran yıllık %24 olarak uygulanmaktaydı. Buna karşılık, ticari işlerde uygulanan avans (ticari temerrüt) faiz oranı yıllık %39,75 düzeyindedir ve bu oran 01.01.2026 tarihinden itibaren yürürlüktedir. Bir önceki dönem olan 01.07.2025 ile 31.12.2025 arasında ise avans faiz oranı yıllık %44,25 olarak uygulanmaktaydı. Görüldüğü üzere, avans faiz oranı yasal faiz oranına göre oldukça avantajlıdır. Alacak tutarınızın dönem dönem ne kadar faiz getireceğini kesin olarak belirlemek için faiz hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.
Ticari Temerrüt ve Avans Faizi İstenebilmesinin Şartları
Bir alacak için avans faizi talep edilebilmesi için uyuşmazlığın ticari iş niteliğinde olması gerekir. Türk Ticaret Kanunu’nun 3. maddesine göre, kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iş sayılır. Bir işin sadece bir taraf için ticari iş olması, diğer taraf için de ticari iş sayılmasına yeterlidir. Ancak avans faizi talep edebilmek için sadece işin ticari olması yetmez, aynı zamanda borçlunun temerrüde düşürülmüş olması gerekir.
Borçlunun temerrüde düşmesi, borcun muaccel olması ve alacaklının borçluya usulüne uygun bir ihtarname göndermesiyle gerçekleşir. Eğer taraflar arasında sözleşme ile kesin bir vade belirlenmişse, bu vadenin dolmasıyla borçlu kendiliğinden temerrüde düşer. cari hesap sözleşmesi ve bakiye alacağın ispatı süreçlerinde de görüldüğü gibi, cari hesap ilişkilerinde veya fatura takibinde borçlunun temerrüde düşürüldüğü tarihin net olarak belirlenmesi, faiz başlangıç tarihi açısından hayati önem taşır.
Ticari Faiz Talebinde Dikkat Edilecek Kurallar
Mahkemelerin ve icra dairelerinin faiz taleplerini değerlendirirken gözettiği üç temel kural şunlardır:
- "Taleple Bağlılık" İlkesi: Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca hakim, tarafların talepleriyle bağlıdır. Dava dilekçesinde açıkça "avans faizi" veya "ticari faiz" talep edilmemiş, sadece "yasal faiz" denilmişse, mahkeme alacak ticari nitelikte olsa bile kendiliğinden avans faizine hükmedemez.
- Ticari İş Niteliği: Avans faizi ticari işlerde istenebilir (3095 s.K. m.2/2). Taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğer taraf için de ticari iş sayılır (TTK m.19/2). Mahkeme taleple bağlı olduğundan avans faizinin açıkça istenmesi gerekir.
- Fatura ve Temerrüt: Faturanın tebliği de, faturaya süresinde itiraz edilmemesi de (TTK m.21/2) tek başına borçluyu temerrüde düşürmez; itiraz edilmeyen fatura yalnızca içeriğin kabulü sonucunu doğurur. Temerrüt için kesin vade ya da ödeme için süre veren bir ihtar gerekir.
Hukuki uyuşmazlığınızda hak kaybına uğramamak adına benzer uyuşmazlıklardaki emsal kararları incelemek isterseniz, sistemimizdeki Emsal Karar Arama Motoru üzerinden detaylı bir araştırma yapabilirsiniz.
Dava Dilekçesinde Faiz Talebi Nasıl Formüle Edilmeli?
Dava açarken veya icra takibi başlatırken netice-i talep kısmında faiz türünün doğru yazılması davanın mali sonucunu doğrudan belirler. Sadece "faiziyle birlikte" ifadesinin kullanılması durumunda icra müdürlüğü veya mahkeme yasal faiz uygulayacaktır. Bu nedenle dilekçelerde şu şekilde net formülasyonlar kullanılmalıdır:
"Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, şimdilik ... TL alacağın temerrüt tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek değişen oranlarda avans faizi (ticari temerrüt faizi) ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ederiz."
Eğer temerrüt tarihi net olarak belirlenemiyorsa, faiz başlangıcı olarak dava veya icra takip tarihi esas alınmalı ve yine "avans faizi" vurgulanmalıdır. Ayrıca faiz oranlarının zaman içinde değişebileceği göz önüne alınarak "değişen oranlarda" ifadesinin eklenmesi, ileride oran değişikliklerinden otomatik olarak yararlanılmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari alacaklarda yasal faiz istenirse ne olur?
Eğer dava dilekçesinde açıkça avans faizi yerine yasal faiz talep edilmişse, taleple bağlılık ilkesi gereği mahkeme daha yüksek olan avans faizine hükmedemez. Alacaklı, hakkı olmasına rağmen daha düşük olan yıllık %31 oranındaki yasal faiz ile yetinmek zorunda kalır.
Dava açtıktan sonra faiz türü değiştirilebilir mi?
Dava açıldıktan sonra talep edilen faiz türünün değiştirilmesi, iddianın genişletilmesi yasağına tabidir. Karşı tarafın rızası yoksa, bu değişiklik ancak süresi içinde yapılacak bir ıslah dilekçesi ile mümkün olabilir.
Avans faiz oranı neye göre belirlenir ve ne sıklıkla değişir?
Avans faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranına bağlıdır (3095 s.K. m.2/2). Oran yıllık dönemler hâlinde uygulanır; Merkez Bankası oranı yıl ortasında belirgin biçimde değişmişse yılın ikinci yarısı için ayrı oran uygulanır. 01.01.2026 tarihinden itibaren uygulanan oran yıllık %39,75'tir.
Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamışsa hangi faiz istenir?
Sözleşmede herhangi bir faiz oranı belirlenmemiş olsa dahi, işin ticari nitelikte olması durumunda alacaklı doğrudan yasadan kaynaklanan hakkını kullanarak avans faizi talep edebilir. Sözleşmede sessiz kalınması avans faizi istenmesine engel değildir.
Alacaklılar İçin Pratik ve Somut Öneriler
Ticari bir alacağın tahsili sürecine girmeden önce borçluya noter kanalıyla borcun miktarını, ödeme gününü ve ödenmemesi halinde değişen oranlarda avans faizi işletileceğini açıkça belirten bir ihtarname gönderin. Bu ihtarname borçluyu temerrüde düşürür ve faizin başlangıç tarihini netleştirir. Dava aşamasında ise talep sonucunda "avans faizi" ibaresini ve "değişen oranlarda" kaydını açıkça yazmayı ihmal etmeyin.