Kambiyo Senetlerinde Temerrüt ve Faizin Hukuki Çerçevesi
Bono ve poliçe gibi kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu kapsamında sıkı şekil şartlarına bağlanmış ve özel takip usullerine tabi kılınmış kıymetli evraklardır. Bu senetlere dayalı alacakların tahsilinde, asıl alacak tutarının yanı sıra gecikme nedeniyle talep edilecek faiz de büyük önem taşır. Hukuki açıdan faiz talep edebilmenin temel şartı borçlunun temerrüde düşürülmüş olmasıdır. Ancak kambiyo senetlerinin niteliği gereği, genel borçlar hukuku kurallarından farklı olarak temerrüt anı ve faiz başlangıcı özel hükümlerle düzenlenmiştir.
Kambiyo senedinden doğan borcun vadesinde ödenmemesi durumunda, alacaklının temerrüt faizi talep etme hakkı doğar. Temerrüt faizinin hesaplanmasında senedin türü, tarafların sıfatı ve senedin düzenlenme amacı (ticari iş niteliği) belirleyici rol oynar. Bu süreçte yapılacak hatalı bir faiz talebi, icra takibine veya davaya itiraz edilmesiyle sonuçlanabilir ve alacaklının yargılama gideri ile karşı vekalet ücreti ödemesine yol açabilir.
Senet Alacaklarında Faiz Başlangıç Tarihi Nasıl Belirlenir?
Bono ve poliçelerde faiz başlangıç tarihinin tespiti, senedin vade türüne ve ödeme için ibraz edilip edilmediğine göre değişiklik gösterir. Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca, belirli bir günde ödenmesi öngörülen (vadeli) senetlerde borçlu, vadenin gelmesiyle birlikte kendiliğinden temerrüde düşmez. Alacaklının faiz talep edebilmesi için senedi vadesinde borçluya ibraz etmesi veya ödememe durumunu resmi bir yolla tespit ettirmesi gerekir.
Uygulamada en sık karşılaşılan senet türü olan belirli vadeli bonolarda, faiz başlangıcı için senedin protesto edildiği tarih esas alınır. Türk Ticaret Kanunu m. 714 ve m. 778 yollamasıyla bonolar için de geçerli olan kural uyarınca, ödeme gününü takip eden iki iş günü içinde ödememe protestosu çekilmelidir. Bu durumda temerrüt ve dolayısıyla faiz başlangıcı protesto tarihi olacaktır. Eğer alacaklı süresi içinde ödememe protestosu çekmemişse, müracaat borçlularına karşı haklarını kaybeder ancak asıl borçlu olan keşideciye karşı takibe devam edebilir. Protesto çekilmemesi halinde, keşideci yönünden faiz başlangıcı icra takibinin başlatıldığı veya davanın açıldığı tarih olarak kabul edilir.
Görüldüğünde ödenecek senetlerde ise belirli bir vade bulunmaz. Bu senetlerin düzenleme tarihinden itibaren bir yıl içinde ödeme için ibraz edilmesi zorunludur. Görüldüğünde ödenecek senetlerde faiz başlangıcı, senedin borçluya ibraz edildiği tarihtir. İbraz tarihi resmi bir belgeyle ispatlanamadığı takdirde, yine icra takibi veya dava tarihi faiz başlangıcı olarak kabul edilir. Bu konuda daha detaylı usul kuralları için İcra Takibinde Faiz Başlangıç Tarihi Belirleme Rehberi başlıklı yazımız incelenebilir.
Senetlerde Uygulanacak Faiz Türü ve Oranı
Senet alacaklarında uygulanacak faiz oranı belirlenirken, senedin tarafları arasındaki ilişkinin ve senedin arkasındaki temel borç ilişkisinin niteliğine bakılır. Türk Ticaret Kanunu m. 3 uyarınca, bir taraf için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler ve işlemler diğer taraf için de ticari iş sayılır. Bu kapsamda senet alacağı ticari bir ilişkiden kaynaklanıyorsa veya tarafların her ikisi de tacir ise ticari faiz talep edilebilir.
Yasal Faiz Uygulaması
Eğer senet taraflar arasında ticari olmayan, adi bir ilişkiden (örneğin iki gerçek kişi arasındaki borç verme işleminden) kaynaklanıyorsa, uygulanacak faiz yasal faizdir. 3095 sayılı Kanun m. 1 uyarınca belirlenen yasal faiz oranı, 31.07.2026 tarihinden itibaren yıllık %31 olarak uygulanmaktadır. Bu tarihten önceki dönem için (01.06.2024 – 30.07.2026 tarihleri arasında) geçerli olan yasal faiz oranı ise yıllık %24 seviyesindedir. Dolayısıyla, geçmişe dönük faiz hesaplamalarında dönemsel oranların dikkate alınması gerekir.
Ticari İşlerde Avans (Temerrüt) Faizi
Senedin ticari bir iş karşılığında düzenlenmiş olması durumunda, alacaklı daha yüksek bir oran olan avans faizini talep etme hakkına sahiptir. 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ilan edilen avans faiz oranı üzerinden temerrüt faizi istenebilir. 2026 yılı için geçerli olan ticari işlerde avans faiz oranı yıllık %39,75 olarak uygulanmaktadır (Bu oran 01.01.2026 tarihinden itibaren yürürlüktedir). Bir önceki dönemde (01.07.2025 – 31.12.2025) uygulanan oran ise yıllık %44,25 düzeyindeydi.
Alacaklının icra takibinde veya dava dilekçesinde faiz türünü doğru seçmesi son derece önemlidir. Ticari nitelikteki bir senet için yasal faiz talep edilmesi halinde hakim veya icra müdürü kendiliğinden avans faizine hükmedemez. Tam aksine, adi nitelikteki bir senet için avans faizi talep edilmesi durumunda borçlunun yapacağı itiraz üzerine faiz oranı yasal sınıra çekilir ve alacaklı haksız talep ettiği kısım üzerinden yargılama gideri ödemek zorunda kalabilir. Doğru faiz türünü seçerken Ticari Alacakta Faiz Seçimi: Avans mı Yasal mı? çalışmamız yol gösterici olacaktır.
Oran Değişikliklerinin Devam Eden Alacaklara Etkisi
Temerrüt faizi dinamik bir yapıya sahiptir ve borç ödenene kadar geçen süre zarfında yasal veya avans faiz oranları kanunen değişebilir. Faiz oranlarındaki bu değişiklikler, devam eden icra takipleri ve davalar üzerinde doğrudan etki doğurur. Sabit bir faiz oranı üzerinden hesaplama yapmak yerine, her dönemin kendi yürürlükteki oranı üzerinden kademeli hesaplama yapılması zorunludur.
Örneğin, 2026 yılı içinde temerrüde düşmüş bir borçlunun borcu hala ödenmemişse, 31.07.2026 öncesindeki günler için eski oranlar, bu tarihten sonraki günler için ise güncel %31 yasal faiz oranı veya %39,75 avans faiz oranı uygulanarak gün bazında hesaplama gerçekleştirilmelidir. Bu değişken süreçlerin hatasız yönetilmesi ve güncel mevzuata uygun hesaplama yapılabilmesi için faiz hesaplama aracından yararlanılarak dönem analizleri kolayca yapılabilir. Faiz oranlarındaki değişimlerin davalara etkisi hakkında daha fazla bilgi edinmek için Dava Devam Ederken Faiz Oranı Değişirse Ne Olur? makalemizi de inceleyebilirsiniz.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Usul Hataları
Senet alacaklarının icra takibine veya davaya konu edilmesi aşamasında alacaklılar ve vekilleri tarafından sıkça usuli hatalar yapılmaktadır. Bu hataların başında, senedin vadesinden itibaren doğrudan avans faizi talep edilmesi gelmektedir. Yukarıda belirtildiği üzere, ödememe protestosu çekilmemiş bir senette vadeden itibaren temerrüt faizi işletilemez; faiz ancak takip veya dava tarihinden itibaren başlatılabilir.
Bir diğer önemli hata ise "faize faiz yürütülmesi" yasağının ihlal edilmesidir. Türk Borçlar Kanunu m. 121/2 uyarınca, temerrüt faizine tekrar temerrüt faizi yürütülemez. İcra takibi başlatılırken, takip tarihine kadar birikmiş olan faiz hesaplanıp ana paraya eklenerek toplam miktar üzerinden geleceğe yönelik faiz istenmesi (kapitalize faiz) kanuna aykırıdır. Faiz, yalnızca takip tarihindeki asıl alacak (ana para) tutarı üzerinden işlemeye devam etmelidir.
Dava veya icra aşamasında sunulacak dilekçelerin hukuki denetimi ve mevzuata uygun hazırlanması, hak kayıplarının önüne geçilmesi adına kritiktir. Bu doğrultuda, süreçlerin hatasız yürütülmesi için profesyonel destek almak veya Yapay Zeka ile Dilekçe ve Sözleşme Yazma teknolojilerinden faydalanarak taslak metinleri mevzuata uygun şekilde hazırlamak pratik bir çözüm sunar.
Senet Alacaklarında Faiz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Senet vadesinde ödenmezse faiz hemen işlemeye başlar mı?
Hayır, senet vadesinde ödenmediğinde faizin hemen işlemeye başlaması için yasal süresi içinde ödememe protestosu çekilmiş olması gerekir. Protesto çekilmemişse faiz, icra takibi veya dava tarihinden itibaren başlatılabilir.
Şahıslar arasındaki senetlerde ticari faiz istenebilir mi?
Eğer senedin tarafları tacir değilse ve senet ticari bir işten kaynaklanmıyorsa ticari (avans) faiz istenemez. Bu durumda yalnızca 3095 sayılı Kanun m. 1 uyarınca yasal faiz talep edilebilir.
Protesto çekme süresi kaç gündür?
Türk Ticaret Kanunu uyarınca, belirli bir günde veya düzenleme gününden belirli bir süre sonra ödenmesi şart kılınan bonolarda ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir.
Takip devam ederken faiz oranı değişirse ne olur?
İcra takibi devam ederken kanuni faiz oranlarında meydana gelen değişiklikler takibe kendiliğinden yansır. Hesaplama yapılırken her dönemin kendi yürürlükteki oranı esas alınarak kademeli hesaplama yapılır.
Senet Alacaklıları İçin Temel Yol Haritası
Senet alacağının tahsilinde gecikme faizinden tam ve hukuka uygun şekilde yararlanabilmek için senedin vadesinde ödenmemesi durumunda vakit kaybetmeksizin yasal protesto süreci işletilmelidir. İki iş günlük protesto süresinin kaçırılması halinde, asıl borçluya karşı takip başlatılarak faiz başlangıcı takip tarihi olarak belirlenmelidir. Takip talebi hazırlanırken alacağın ticari niteliği titizlikle değerlendirilmeli, haklı gerekçeler varsa avans faizi, aksi halde yasal faiz talep edilerek borçlunun itiraz etme imkanı sınırlandırılmalıdır. Dönemsel faiz oranlarındaki değişimler takip edilerek hesap tabloları güncel tutulmalıdır.