Davanın Sulh veya Feragat ile Sona Ermesinin Hukuki Niteliği
Yargılama süreci her zaman mahkemenin nihai bir hükmüyle sonuçlanmaz. Taraflar dava devam ederken kendi iradeleriyle uyuşmazlığı sona erdirebilirler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca sulh ve feragat, davayı sona erdiren kesin usul işlemleridir. HMK m.311 uyarınca feragat, kesin hükmün sonuçlarını doğurur. Benzer şekilde, HMK m.315 kapsamında mahkeme içi sulh da kesin bir hüküm gibi sonuç doğurarak uyuşmazlığı nihayete erdirir. Bu iki usul işleminin gerçekleşmesi halinde, mahkemenin yargılama giderlerine ve bu giderlerin en önemli unsurlarından biri olan vekalet ücretine karar vermesi gerekir.
Davanın sulh veya feragat ile sonuçlanması durumunda karşı taraf vekalet ücretinin hangi kurallara göre belirleneceği, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) kapsamında özel olarak düzenlenmiştir. Uygulamada en çok hataya düşülen konu, davanın bittiği aşamaya göre ödenecek vekalet ücreti oranlarının doğru tespit edilememesidir. Bu hesaplamaların hatasız yapılması, tarafların mali yükümlülüklerini doğrudan etkiler.
Sürecin başında veya yargılama sırasında ödenecek avukatlık ücretlerinin doğru şekilde hesaplanması için vekalet ücreti hesaplama aracımız üzerinden güncel tarifelere uygun kontrolleri gerçekleştirebilirsiniz.
Sulh ve Feragat Halinde Vekalet Ücreti Kuralları
Vekalet ücretinin hesaplanmasında davanın hangi aşamada sulh veya feragat ile sonuçlandığı kritik önem taşır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin ilgili maddeleri uyarınca ikili bir ayrım yapılmıştır. Eğer sulh veya feragat anlaşması, delillerin toplanmasına ilişkin ara karar gereği yerine getirilmeden önce gerçekleşmişse, Tarife hükümleri gereğince hesaplanan nispi veya maktu vekalet ücretinin yarısına (%50) hükmedilir. Bu aşamadan sonra, yani deliller toplanıp dosya tekemmül ettikten sonra gerçekleşen sulh veya feragat durumlarında ise hesaplanan vekalet ücretinin tamamı (%100) hüküm altına alınır.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, "delillerin toplanmasına ilişkin ara karar" kavramıdır. Mahkemenin tensip zaptıyla veya ilk duruşmada taraflara delillerini sunmaları, kurum ve kuruluşlardan bilgi-belge istenmesi yönünde kurduğu ara kararların yerine getirilmesiyle bu eşik aşılmış kabul edilir. Dolayısıyla, davanın erken safhalarında tarafların uzlaşması, yargılama giderleri ve vekalet ücreti bakımından ciddi bir avantaj sağlamaktadır.
Eğer dava konusu para veya para ile ölçülebilen bir değer ise, vekalet ücreti nispi tarifeye göre belirlenir. 04.11.2025 tarihli ve 33067 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren AAÜT 2025-2026 tarifesine göre nispi vekalet ücreti dilimleri şu şekilde uygulanır:
- İlk 600.000 TL için %16
- Sonraki 600.000 TL için %15
- Sonraki 1.200.000 TL için %14
- Sonraki 1.200.000 TL için %13
- Sonraki 1.800.000 TL için %11
- Sonraki 2.400.000 TL için %8
- Sonraki 3.000.000 TL için %5
- Sonraki 3.600.000 TL için %3
- Sonraki 4.200.000 TL için %2
- Sonrası için %1
Sulh veya feragat ilk aşamada gerçekleşmişse, yukarıdaki dilimlere göre hesaplanan toplam tutarın yarısı nihai vekalet ücreti olarak belirlenir. Ancak hesaplanan bu yarı oran, davanın görüldüğü mahkeme için belirlenmiş olan maktu ücretin yarısından az olamaz.
Mahkeme Türlerine Göre Maktu Ücret Sınırları
Nispi hesaplamanın yanı sıra, davanın maktu ücrete tabi olması veya nispi ücretin maktu sınırın altına düşmesi durumunda asgari maktu ücretler devreye girer. Yürürlükteki tarifeye göre sulh veya feragat halinde dikkate alınacak temel mahkeme maktu ücretleri şunlardır:
- Asliye Hukuk, Asliye Ticaret, İş, Aile Mahkemeleri: 45.000 TL (İlk aşamada feragat/sulh halinde yarısı olan 22.500 TL'den az olamaz)
- Sulh Hukuk Mahkemesi: 30.000 TL (İlk aşamada feragat/sulh halinde yarısı olan 15.000 TL'den az olamaz)
- Tüketici Mahkemesi: 22.500 TL (İlk aşamada feragat/sulh halinde yarısı olan 11.250 TL'den az olamaz)
- Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi: 55.000 TL (İlk aşamada feragat/sulh halinde yarısı olan 27.500 TL'den az olamaz)
Bu maktu sınırlar, davanın konusuz kalması, feragat veya sulh ile sonuçlanması durumunda mahkemenin hükmedeceği asgari sınırları belirler. Taraflar kendi aralarında sulh sözleşmesi yaparken bu asgari sınırları göz önünde bulundurmalıdır.
Davanın kısmen kabul edilmesi veya reddedilmesi durumunda ortaya çıkan karmaşık vekalet ücreti paylaşımları hakkında detaylı bilgi edinmek için Kısmen Kabul Kısmen Ret Durumunda Vekalet Ücreti Bölüşümü başlıklı çalışmamızı inceleyebilirsiniz.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Usul Hataları
Uygulamada en sık yapılan usul hatası, sulh sözleşmelerinde karşı taraf vekalet ücretinin akıbetinin açıkça kararlaştırılmamasıdır. Taraflar kendi aralarında asıl alacak konusunda anlaşıp davadan sulh nedeniyle vazgeçtiklerinde, mahkeme aksi kararlaştırılmadığı sürece kanuni vekalet ücretine hükmetmek zorundadır. Sulh protokolünde "tarafların birbirlerinden yargılama gideri ve vekalet ücreti talep etmeyeceği" yönünde açık bir hüküm bulunmalıdır. Aksi takdirde, davanın sulh nedeniyle reddine veya konusuz kaldığına karar veren mahkeme, tarifeye göre karşı taraf vekalet ücretine hükmeder ve taraflardan biri beklenmedik bir borçla karşılaşabilir.
Bir diğer önemli husus ise feragatin zamanlamasıdır. Davadan feragat dilekçesi mahkemeye sunulurken, feragatin hangi aşamada yapıldığı net olarak belirtilmeli ve delillerin toplanıp toplanmadığı dosyadan kontrol edilmelidir. Hak kayıplarının önüne geçmek amacıyla dava dosyalarının takibi ve dilekçelerin sisteme hatasız işlenmesi süreçlerinde Dava Dosyası Yönetimi çözümlerinden yararlanmak, avukatlar için işlem sürelerinin kaçırılmasını engelleyen kritik bir güvencedir.
Ayrıca, davadan feragat edilmesi halinde davalı lehine hükmedilecek ücretin sınırları çizilirken, davacının kendi avukatıyla yaptığı sözleşmesel ücret bu durumdan etkilenmez. Davacı, davasından feragat etse dahi kendi avukatına sözleşmedeki ücretin tamamını ödemekle yükümlüdür. Bu durumun yasal dayanağı ve karşı taraf vekalet ücretinin mülkiyetine ilişkin temel esaslar hakkında Karşı Taraf Vekalet Ücreti Nedir, Kime Ödenir? yazımızdan kapsamlı bilgi edinebilirsiniz.
Sulh ve Feragat Sürecinde Pratik Stratejiler
Dava sürecinde sulh veya feragat yoluna gitmeyi düşünen tarafların şu adımları izlemesi hukuki güvenliği sağlayacaktır:
- Protokol Hazırlığı: Sulh olmaya karar verildiğinde, mutlaka yazılı bir sulh protokolü düzenlenmelidir. Bu protokolde dava esas numarası belirtilmeli, yargılama giderleri, harçlar ve vekalet ücretlerinin hangi tarafça ödeneceği veya paylaşılacağı şüpheye yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır.
- Aşama Kontrolü: Anlaşmanın deliller toplanmadan önce sisteme sunulması, ödenecek vekalet ücretini yarı yarıya düşüreceği için takvimsel olarak hızlı hareket edilmelidir.
- Harç Avantajı: Feragat veya sulh halinde sadece vekalet ücretinde değil, karar ve ilam harcında da indirim sağlanır. Karar ve ilam harcının da davanın aşamasına göre üçte biri oranında ödeneceği unutulmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Davadan feragat edilirse avukata ücret ödenir mi?
Evet, davacının davadan feragat etmesi kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesini geçersiz kılmaz. Avukatlık Kanunu uyarınca avukat, üzerine aldığı işi feragat nedeniyle sonuçlandırmış olsa dahi sözleşmesel ücretinin tamamına hak kazanır.
Sulh protokolünde vekalet ücreti yazılmazsa ne olur?
Eğer sulh protokolünde vekalet ücretine ilişkin bir hüküm yer almazsa, mahkeme davanın son durumuna bakarak tarafların haklılık oranını veya davanın konusuz kalma sebebini inceleyerek AAÜT uyarınca taraflar lehine vekalet ücretine hükmeder. Bu nedenle protokolde mutlaka karşılıklı feragat beyanı yer almalıdır.
Deliller toplandıktan sonra feragat edilirse vekalet ücreti ne kadar olur?
Delillerin toplanmasına ilişkin ara karar gereği yerine getirildikten sonra feragat edilirse, karşı taraf lehine tarifede öngörülen nispi veya maktu vekalet ücretinin tamamına (%100) hükmedilir.
İcra takibinde feragat halinde vekalet ücreti nasıl hesaplanır?
İcra takibinden feragat edilmesi durumunda da benzer kurallar geçerlidir. İcra dairesinde takip aşamasına göre AAÜT maktu ve nispi sınırları dikkate alınarak hesaplama yapılır. Güncel tarifede icra dairesindeki takipler için asgari maktu ücret 9.000 TL olarak belirlenmiştir.
Hak Kayıplarını Önlemek İçin Somut Tavsiyeler
Davanın sulh veya feragat ile sonlandırılması aşamasında, mahkemeye sunulacak dilekçelerin ve sulh protokollerinin kelime kelime incelenmesi gerekir. Hukuki terimlerde yapılacak en küçük bir hata veya eksiklik, tarafları binlerce liralık ek vekalet ücreti ve yargılama gideri borcuyla karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle sulh sözleşmesi taslaklarının ve feragat dilekçelerinin mutlaka uzman bir avukat denetiminde hazırlanması, tarafların iradelerinin mahkeme kararına tam ve doğru şekilde yansımasını sağlayacaktır.