Islah Müessesesinin Hukuki Çerçevesi ve Harç İlişkisi
Hukuk usulünde ıslah, taraflardan birinin yapmış olduğu bir usul işlemini tamamen veya kısmen düzeltmesine imkan tanıyan istisnai bir yoldur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.176 uyarınca, davanın her iki tarafı da usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan ıslah türü ise davacının dava değerini (müddeabihi) artırdığı ıslah dilekçeleridir. Özellikle belirsiz alacak davası açma şartlarının bulunmadığı veya kısmi dava olarak ikame edilen uyuşmazlıklarda, bilirkişi raporu sonrasında dava değerinin artırılması amacıyla ıslaha başvurulmaktadır.
Dava değerinin ıslah yoluyla artırılması, harca tabi bir usul işlemidir. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.30 ve m.32 hükümleri uyarınca, yargılama sırasında dava değerinin artırılması halinde, artırılan kısma ilişkin harcın tamamlanması zorunludur. Harç ödenmeksizin müteakip işlemlerin yapılması kanunen mümkün değildir. Bu nedenle, ıslah dilekçesi sunulurken hesaplanacak ve vergi dairesine ya da mahkeme veznesine yatırılacak tamamlama harcının doğru belirlenmesi, davanın usulden reddedilmemesi veya gecikmemesi adına kritik önem taşır.
Islah işleminin sınırları ve bu süreçte hak kaybına uğramamak için dikkat edilmesi gereken usul kuralları hakkında detaylı bilgiye Hukuk Davalarında Islahın Sınırları ve Usul Hataları başlıklı çalışmamızdan ulaşabilirsiniz.
Nispi Karar ve İlam Harcı ile Peşin Harç Hesaplama Mantığı
Hukuk davalarında harçlar, davanın maktu veya nispi harca tabi olmasına göre değişiklik gösterir. Eğer dava konusu para veya para ile değerlendirilebilen bir değer ise harç nispi olarak hesaplanır. 2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98) uyarınca, nispi karar ve ilam harcı binde 68,31 oranında uygulanmaktadır. Ancak dava açılırken bu harcın tamamı değil, yalnızca dörtte biri peşin olarak tahsil edilir.
Dava açılışında alınan bu tutara peşin karar ve ilam harcı denir ve oranı %25 olarak uygulanır. Davacı, davasını ıslah ederek dava değerini artırdığında, aslında mahkemeden talep ettiği toplam miktarı yükseltmiş olur. Dolayısıyla, ilk başta ödediği peşin harç, yeni talep edilen toplam miktar için yetersiz kalır. İşte bu aşamada devreye giren ve ödenmesi gereken harç kalemine "tamamlama harcı" (ıslah harcı) adı verilir.
Ödenecek olan tamamlama harcı, ıslah edilen (artırılan) miktarın binde 68,31 oranındaki nispi karar ve ilam harcının %25'ine eşittir. Bir başka deyişle, sadece artırılan net tutar üzerinden peşin harç hesaplaması yapılır. Bu hesaplamayı hatasız gerçekleştirmek için sitemizde yer alan harç hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Adım Adım Islah Harcı Hesaplama Örneği
Konunun daha net anlaşılması için 2026 yılı resmi tarifelerine dayanarak somut bir hesaplama gerçekleştirelim. Davacının, başlangıçta 10.000 TL talep ederek bir alacak davası açtığını ve yargılama sırasında alınan bilirkişi raporu doğrultusunda dava değerini 100.000 TL'ye yükseltmek (ıslah etmek) istediğini varsayalım.
- İlk Dava Değeri: 10.000 TL
- Islah Sonrası Yeni Dava Değeri: 100.000 TL
- Islah Edilen (Artırılan) Tutar: 100.000 TL - 10.000 TL = 90.000 TL
Bu durumda hesaplama sadece artırılan 90.000 TL üzerinden yapılacaktır. Adımlar şu şekildedir:
- Artırılan tutarın (90.000 TL) toplam nispi karar ve ilam harcı hesaplanır: 90.000 TL * 68,31 / 1000 = 6.147,90 TL
- Islah dilekçesiyle birlikte peşin olarak yatırılması gereken %25 oranındaki tamamlama harcı hesaplanır: 6.147,90 TL * 0,25 = 1.536,97 TL
Bu hesaplama sonucunda davacının ıslah dilekçesini mahkemeye sunarken vezneye yatırması gereken net tamamlama harcı 1.536,97 TL olacaktır. Eğer dava konusu ölüm veya cismani zarardan kaynaklanan bir tazminat davası olsaydı, peşin harç oranı %25 yerine %5 olarak uygulanacaktı.
Dava açılış sürecinde ödenen diğer harç ve gider kalemlerini incelemek isterseniz Dava Açarken Ne Kadar Ödeyeceğim? Başlangıç Masrafları konulu rehberimize göz atabilirsiniz.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Usul Hataları
Islah dilekçesi verilirken yapılan en büyük hatalardan biri, tamamlama harcının hiç yatırılmaması veya eksik yatırılmasıdır. Harçlar Kanunu m.32 uyarınca, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılamaz. Davacı ıslah dilekçesini sunduğu halde harcı yatırmamışsa, mahkeme davacıya harcı tamamlaması için kesin süre vermelidir.
HMK m.120 ve Harçlar Kanunu m.30 hükümleri uyarınca verilecek bu kesin süre içinde harç tamamlanmazsa, dava değerinin artırılan kısmı yönünden dava açılmamış sayılır veya dosya işlemden kaldırılır. Bu tür hak kayıplarının önüne geçmek için kesin sürelerin takibi son derece önemlidir. Sürelerin nasıl işlediği ve sonuçları hakkında Eksik Harç ve Gider Avansı Tamamlama Süresi Kaç Gündür? başlıklı yazımızdan detaylı bilgi edinebilirsiniz.
Bir diğer usul hatası ise ıslah dilekçesiyle birlikte yeni bir başvurma harcı yatırılması gerektiği yanılgısıdır. Islah, yeni bir dava açılması anlamına gelmez; mevcut davanın düzeltilmesidir. Bu nedenle ıslah dilekçesi verilirken yeniden başvurma harcı (asliye mahkemeleri için 732 TL) ödenmez. Sadece artırılan değer üzerinden tamamlama harcı ödenir.
Profesyonel dava takibinde, ıslah dilekçesinin doğru hukuki gerekçelerle hazırlanması ve harç hesaplamalarının hatasız yapılması gerekir. Bu süreçte karmaşık dava dosyalarını ve bilirkişi raporlarını analiz etmek için dava, dilekçe ve belge analizi yazılım çözümlerinden faydalanarak riskleri minimize edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Islah dilekçesi verirken başvurma harcı ödenir mi?
Hayır, ıslah dilekçesi sunulurken yeni bir başvurma harcı ödenmez. Davanın açılışında asliye mahkemeleri için 732 TL tutarındaki başvurma harcı zaten ödenmiştir. Islah işleminde sadece artırılan miktar üzerinden binde 68,31 oranının %25'i oranında tamamlama harcı tahsil edilir.
Islah harcı yatırılmazsa ne olur?
Islah harcı yatırılmadığı takdirde mahkeme davacı tarafa harcı tamamlaması için kesin süre verir. Bu süre içinde harç tamamlanmazsa, ıslah edilmek istenen kısım yönünden talep dikkate alınmaz ve dava ilk açılan miktar üzerinden görülmeye devam eder.
Ölüm ve cismani zarar davalarında ıslah harcı oranı nedir?
Ölüm veya cismani zarardan kaynaklanan tazminat davalarında peşin harç oranı %25 yerine %5 olarak uygulanır. Dolayısıyla bu davalarda ıslah ile artırılan tutarın binde 68,31 oranındaki harcının %5'i oranında tamamlama harcı ödenmesi yeterlidir.
Maktu harca tabi davalarda ıslah harcı ödenir mi?
Maktu harca tabi davalarda (örneğin velayet, boşanma veya sadece tespit davaları) dava değeri para ile ölçülemediği için ıslahla değer artırımı söz konusu olmaz. Dolayısıyla bu tür davalarda ıslah harcı veya tamamlama harcı ödenmesi gerekmez.
Islah Sürecinde Hak Kaybını Önleyecek Somut Öneriler
Islah dilekçesi hazırlamadan önce mahkeme dosyasına sunulan bilirkişi raporunun kesinleşip kesinleşmediğini, rapora karşı itiraz sürelerinin geçip geçmediğini kontrol edin. Bilirkişi raporunda hesaplanan net tutar üzerinden tamamlama harcını kuruşu kuruşuna hesaplayarak ıslah dilekçesiyle eş zamanlı olarak UYAP üzerinden veya mahkeme veznesinden yatırın. Harç makbuzunu mutlaka ıslah dilekçesinin ekine ekleyin. Böylece mahkemenin harç tamamlama muhtırası düzenlemesiyle oluşacak zaman kayıplarının önüne geçmiş ve yargılama sürecini hızlandırmış olursunuz.