Görevsizlik Kararının Hukuki Niteliği ve Usulü
Hukuk yargılamasında mahkemenin görevi, kamu düzenine ilişkin olup davanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden gözetilir. Görevsiz bir mahkemede açılan davada, mahkemece görevsizlik kararı verilmesi durumunda davanın son bulması söz konusu olmaz. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.20 uyarınca, görevsizlik kararı verilmesi halinde taraflardan birinin, kararın kesinleştiği tarihten itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak, dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Bu başvuru süresi hak düşürücü nitelikte olup süresinde talepte bulunulmaması halinde dava açılmamış sayılır.
Dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talebiyle birlikte, yargılama sürecinin kesintisiz devam edebilmesi için harç ve masrafların durumu gündeme gelir. İlk mahkemede ödenen yargılama giderlerinin akıbeti ve yeni mahkemede yapılması gereken ödemelerin usulü, davanın esastan incelenmesine engel teşkil etmeyecek şekilde kanunla düzenlenmiştir. Dava Açarken Ne Kadar Ödeyeceğim? Başlangıç Masrafları kapsamında ödenen kalemler, görevsizlik kararı sonrasında mahsup ve tamamlama işlemlerine tabi tutulur.
Görevsizlik Kararı Sonrası Yeniden Harç Ödenir mi?
Görevsizlik kararı üzerine dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesi aşamasında, kural olarak taraflardan yeniden sıfırdan bir başvurma harcı veya peşin karar ve ilam harcı tahsil edilmez. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.23 uyarınca, görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi üzerine dosyanın gönderildiği mahkemede yeniden harç alınmaz. İlk mahkemede ödenen başvurma harcı ve peşin karar harcı, görevli mahkemede de geçerliliğini korur.
Ancak bu kuralın uygulanabilmesi için iki mahkemenin harç rejiminin ve dava türüne göre alınması gereken harç miktarının aynı olması gerekir. Örneğin, sulh hukuk mahkemesinde açılan bir dava için ödenen başvurma harcı ile asliye hukuk mahkemesinde açılan davanın başvurma harcı arasında fark bulunmaktadır. 2026 yılı tarifesine göre sulh mahkemeleri başvurma harcı 335,20 TL iken, asliye mahkemeleri başvurma harcı 732 TL olarak belirlenmiştir. Sulh hukuk mahkemesinden asliye hukuk mahkemesine görevsizlik kararıyla gönderilen bir dosyada, aradaki harç farkının davacı tarafından tamamlanması zorunludur. Harç farklarının hesaplanması ve güncel tarifelerin takibi için harç hesaplama aracımız kullanılarak işlem yapılabilir.
Nispi ve Maktu Harç Farklılıklarının Tamamlanması
Görevsizlik kararı veren mahkeme ile görevli mahkeme arasındaki harç türünün değişmesi de ek harç yükümlülüğü doğurabilir. Davanın açıldığı ilk mahkemede maktu harç ödenmişken, görevli mahkemenin davanın niteliği gereği nispi harç alması gerekiyorsa, davacının aradaki farkı tamamlaması şarttır. Nispi karar ve ilam harcı oranı 2026 yılı için binde 68,31 olup, bunun %25'i peşin harç olarak tahsil edilir. Görevli mahkeme, dosya kendisine ulaştıktan sonra harç noksanlığını tespit ederse, davacıya harcı tamamlaması için süre verir.
Harç noksanlığının verilen kesin süreye rağmen tamamlanmaması halinde, HMK m.120 ve Harçlar Kanunu m.30 uyarınca davanın kaldığı yerden yürütülmesine imkan bulunmamaktadır. Bu durumla karşılaşmamak adına sürelerin takibi son derece kritiktir. Süreçlerin takibi ve usul hatalarının önlenmesi hakkında detaylı bilgi için Eksik Harç ve Gider Avansı Tamamlama Süresi Kaç Gündür? başlıklı çalışmamız incelenebilir.
Gider Avansı ve Posta Masraflarının Durumu
Görevsizlik kararı sonrasında sadece harçlar değil, yargılama giderlerinin en önemli parçası olan gider avansı da yeni mahkemeye aktarılır. İlk mahkemede yatırılmış olan gider avansından arta kalan miktar, dosya ile birlikte görevli mahkemenin veznesine gönderilir. Ancak dosyanın fiziki veya elektronik ortamda gönderilmesi, taraflara yapılacak yeni tebligatlar ve görevli mahkemenin yürüteceği işlemler yeni masraflar doğurur.
HMK Gider Avansı Tarifesi uyarınca, 2026 yılı için tebligat ücreti 265 TL olarak uygulanmaktadır. Görevli mahkemede taraflara tensip zaptının ve duruşma gününün tebliğ edilmesi gerekeceğinden, mevcut gider avansının yetersiz kalması durumunda mahkeme davacıya eksik gider avansını tamamlaması için süre verir. Görevli mahkemede davanın sekteye uğramaması için gider avansı hesaplama aracı yardımıyla güncel masraf kalemleri kontrol edilerek eksik tutarların dosyaya aktarılması önem arz eder.
Görevsizlik kararı veren mahkeme, davanın görevli mahkemeye gönderilmesi aşamasında taraflardan dosya gönderme masrafı talep eder. Bu masraf ödenmeden dosya fiziki olarak veya UYAP üzerinden görevli mahkemeye sevk edilmez.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Usul Hataları
Uygulamada en sık yapılan usul hatası, görevsizlik kararının kesinleşmesinden itibaren başlayacak olan iki haftalık başvuru süresinin kaçırılmasıdır. Karar tarafların yüzüne karşı verilmişse tefhimden, yokluklarında verilmişse tebliğden itibaren kanun yolu süresi başlar. Kanun yoluna başvurulmaması halinde kararın kesinleştiği tarihten, kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleşmişse bu kesinleşme tarihinden itibaren iki haftalık süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Bu süre hak düşürücü olup mahkemece re'sen dikkate alınır.
Bir diğer önemli hata ise harç ve masraf farklarının süresinde yatırılmamasıdır. Görevli mahkeme tensip zaptı ile eksik harç ve gider avansının tamamlanması için davacıya süre verir. Bu sürenin kesin süre olduğu belirtilmesine rağmen ödeme yapılmaması durumunda davanın açılmamış sayılmasına karar verilebilir. Özellikle UYAP üzerinden yapılan işlemlerde harç ve masraf kalemlerinin doğru hesaplara aktarıldığından emin olunmalıdır. Dosya takibini kolaylaştırmak ve elektronik tebligat süreçlerini yönetmek için avukatlar UYAP ve UETS Entegrasyonu sistemlerinden faydalanarak işlemlerini güvenli bir şekilde gerçekleştirebilirler.
Sıkça Sorulan Sorular
Görevsizlik kararı sonrası dosya gönderme talebi nereye yapılır?
Dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talebi, görevsizlik kararını veren mahkemeye bir dilekçe ile yapılır. Kararı veren mahkeme, gerekli masrafların yatırılmış olması şartıyla dosyayı görevli mahkemeye gönderir.
Görevsizlik kararı veren mahkemede yapılan keşif ve bilirkişi masrafları yanar mı?
Hayır, ilk mahkemede yapılan keşif, bilirkişi incelemesi ve toplanan deliller geçerliliğini korur. Görevli mahkeme, toplanan bu delilleri değerlendirerek yargılamaya devam eder; ancak gerek görmesi halinde yeniden keşif veya ek rapor alabilir.
Görevli mahkemede yeniden vekalet harcı ve pulu ödenir mi?
İlk mahkemede sunulan vekaletname için vekalet harcı (104 TL) ve vekalet pulu (164 TL) ödenmişse, dosya görevli mahkemeye gönderildiğinde bu belgeler için yeniden harç ve pul ödenmesi gerekmez. Vekaletname aslı veya onaylı örneği dosya kapsamında geçerliliğini sürdürür.
İki haftalık gönderme başvuru süresi ne zaman başlar?
İki haftalık hak düşürücü süre, görevsizlik kararının kanun yolu aşamasından geçerek veya kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği tarihten itibaren başlar. Kararın kesinleşme şerhinin alınmasıyla birlikte süre işlemeye başlar.
Görevsizlik Sürecinde Hak Kaybını Önleyecek Pratik Öneriler
Görevsizlik kararı alındıktan sonra davanın usulden reddedilerek tamamen ortadan kalkmasını önlemek adına, öncelikle kararın kesinleşme tarihi titizlikle takip edilmelidir. Kesinleşmenin ardından derhal iki haftalık süre içinde dosyanın gönderilmesi talep edilmeli ve bu taleple birlikte dosya gönderme masrafı ile posta giderleri mahkeme veznesine yatırılmalıdır.
Görevli mahkemeden gelecek tensip zaptı beklenmeksizin, iki mahkeme arasındaki harç farkları (özellikle sulh hukuk mahkemesinden asliye hukuk mahkemesine geçişlerdeki başvurma harcı farkı) hesaplanarak önceden yatırılmalıdır. Bu durum hem yargılamanın hızlanmasını sağlar hem de kesin süre içinde harç tamamlama baskısını ortadan kaldırır. Davanın tarafları, tebligat giderleri için dosyada her zaman yeterli miktarda gider avansı bulunmasına özen göstermelidir.